Elke dag acht uur op de schoolbanken zitten, daarna drie uur huiswerk maken en – als er nog wat tijd overblijft – studeren voor de examens. “De werkdruk bij leerlingen wordt te groot”, meent Lyle Muns, voorzitter van de Vlaamse Scholierenkoepel. “Sommige leerlingen komen hun huis niet meer uit omdat ze te veel huiswerk hebben.” Ook de Vlaamse Jeugdraad en enkele CLB’s zien het aantal overwerkte jongeren stijgen.
“Sinds eind januari werden we geconfronteerd met niet minder dan achttien opeenvolgende crisissituaties waarbij leerlingen letterlijk crashen”, zegt Patrick Lancksweerdt, directeur van het Vrij CLB Roeselare. “In mijn 25-jarige carrière als klinisch jongerenpsycholoog heb ik dit nog nooit meegemaakt. Haast alle gevallen doen zich voor bij jongeren van elf tot zeventien jaar. Vaak gaat het over leerlingen die jarenlang op de toppen van hun tenen lopen, tot plots de veer breekt. Sommigen haken zichtbaar af, hebben geen interesse meer, tonen soms agressief gedrag en spijbelen vaak. Anderen zijn in zichzelf gekeerd, neerslachtig, teruggetrokken tot zelfs suïcidaal. Soms is er zelfs een opname in spoed of de psychiatrie nodig, al proberen we dat door gesprekken met de leerling, de ouders, de school en het netwerk van hulpverlening te vermijden. Momenteel zien wij in ons CLB veel jongeren die heel sterke signalen uitsturen dat ze ‘het’ niet meer aankunnen.”
“Soms is er zelfs een opname in spoed of de psychiatrie nodig”
“Ik voelde me schuldig als ik niet studeerde”
Ook Elke (17) kon de druk op school niet meer aan. Ze zit nu al twee maanden thuis en krijgt antidepressiva. “Vorig jaar kreeg ik het al lastig”, weet Elke. “We hadden een mondeling examen voor Nederlands. Ik leerde de hele nacht door. Tijdens de voorbereiding zakte ik door mijn benen. Mijn ouders dachten dat het vermoeidheid was, maar ik wist dat er meer aan de hand was. Ik studeerde weken aan een stuk keihard, maar kon niets onthouden. Het jaar nadien ging het volledig mis. Mijn rapport met Kerstmis was ondermaats, ondanks de vele uren studeren. Ik voelde me schuldig als ik niet studeerde. Ik stopte mijn tijd in bijlessen voor Nederlands en wiskunde. Na een van die bijlessen wiskunde kwam ik huilend thuis. De oefeningen die ik had voorbereid, waren allemaal fout. Mijn leraar legde het nochtans rustig uit, maar ik verstond er geen snars van. Ik kon niet meer stoppen met huilen. slapen en eten lukte ook niet meer. Ik ging er volledig onderdoor.”
“Toon respect voor de vakanties”
Anne Hermans begeleidt als psycholoog jongeren zoals Elke. “De meeste jongeren die ik hier zie, zijn erg perfectionistisch”, zegt Hermans. Ze hebben het gevoel dat ze niemand meer zijn als ze geen perfecte punten of een podiumplaats in de sport hebben. Ze werken vaak te hard door het vele schoolwerk, hobby’s waarin ze veel tijd stoppen en door een ruime vriendenkring. We proberen samen dat ‘ongezonde’ naar een ‘gezond’ perfectionisme om te buigen. Dat betekent keuzes maken. En genieten van wat je met hard werken hebt bereikt, in plaats van boos te zijn om wat je nog niet kan. Ook de ouders kunnen hun steentje bijdragen door hun kinderen niet per se in een richting te stoppen die niets voor hen is. Het is aangenamer en comfortabeler bij de sterkste in een groep te horen. Zo behouden leerlingen meer veerkracht. Ze krijgen bovendien succeservaringen en zullen niet op de toppen van hun tenen lopen.”
Neem stress en uitputtings-
verschijnselen van jongeren ernstig. Hun batterijen geraken echt wel leeg.
Ook groepswerk leidt tot overspanning
Ook de school gaat niet vrijuit, volgens Hermans: “De school moet respect tonen voor de broodnodige vakanties. Ik zie veel jongeren aftellen en volhouden tot de vakantie. Daarna komen ze huilend terug omdat ze overladen worden met extra taken. Overwerkte jongeren worden bovendien vaker ziek. Dat vergroot de negatieve spiraal, omdat ze nadien alles moeten inhalen.” Ook een slechte planning op school werkt overdruk in de hand, weet Hermans. “Leraren plannen hun toetsen en taken vaak zonder overleg met andere collega’s. Zo moeten leerlingen soms onhaalbaar veel leerstof verwerken. Leerlingen lijden ook onder allerhande groepswerkjes. Zelfs in groepswerken voor weinig punten stoppen ze overmatig veel tijd. Leraren zouden de groepswerken beter moeten coachen, door een taakverdeling en timing op te stellen, tijd te voorzien om samen te werken in de klas, leerlingen te helpen met de planning en duidelijk omlijnde taken en realistische verwachtingen te hanteren. Neem stress en uitputtingsverschijnselen van jongeren ernstig: dit is geen plantrekkerij. Hun batterijen geraken echt wel leeg.”